BALANGKAS, ATBP.

Samot-sari tungkol sa balangkas ng kahit ano, at kung ano-ano pa

Archive for September 2011

Project: Comparative Syntactic Descriptions of Philippine Languages

with 5 comments

Invitation to participate

I am looking for a native speaker of any of the following languages: Ilokano, Sebuwano, Waray, and Pangasinense, who is interested in collaborating with me to develop a syntactic analysis of their language that is directly comparable to the syntax of Tagalog. The grammar can be used to develop “bridging” strategies between the two languages.

The task is easier than it may appear to be. The Tagalog side is all laid out in the book “Gramatikang Filipino: Kayarian.” Since Philippine languages are similar in many ways — in word order, argument structure, phrase structure, modification, clause combining, and so forth — I expect the task to mainly involve methodically and systematically generating comparable constructions in your language using the survey-type questionnaire that I am preparing, based on the table of contents of the Kayarian book, and writing the description, of course. See the Tagalog table of contents here.

The grammar will be written in English.

Alas, the project has no external funding. We pay for our own expenses.

Ideally the person is a language teacher associated with a university. I have set my eyes on the following university cities: Dagupan, Laoag, Tagbilaran, and Tacloban. Formal training in syntactic analysis is not a requirement, but will help; knowledge of general grammar concepts (such as sentence, predicate, noun, clause, and the like) is a must. Deep intuition about how your language works and ability to express this intuition will help accuracy and speed up progress.

The division of work is flexible. If you can use the grammar as a thesis for a graduate program, you will do the wirting and I will serve as a (free and unofficial) consultant-adviser. You own the intellectual rights. If your commitments prevent you from serving any more than in the capacity of an informat, you will appear as the secondary author, and we both own the rights. Or anything in between between these extremes. The constant here is that you generate the data, and I will be responsible for data organization and the form of presentation.

Work can start anytime. I will send you a survey-type document to assist you in data generation. In this phase, we can do collaboration using the internet. In the writing phase, I will relocate to your city. Why else would I choose a university in a beach city?

My constraint is that I can only participate in the writing phase from December 1st of this year to the end of February 2012? Aggressive schedule? You bet. Data must be ready before the start, of course. I can only do one language (at a time).

Projects are not guaranteed success, such as their nature. I am very confident that this one will be a success.

The project is a part of a personal project to develop comparative syntactic descriptions of Philippine languages.

Reply below, or send me an email: restycena@gmail.com.

Written by Resty Cena

September 27, 2011 at 12:30 am

Der go da braging rayts

leave a comment »

Malaysia tops RP in English proficiency

MANILA – Despite the claim that the Philippines is the third largest country in the world with the most number of people who can speak English, it is only second to Malaysia in the whole of Asia when it comes to proficiency in listening, speaking, writing and conversing in English.

Read the full article here and weep.

Written by Resty Cena

September 24, 2011 at 7:12 am

Tip of the iceberg or an isolated case?

leave a comment »

Could the observed result be an indication of what’s happening across the land, or is it a stray blimp on the horizon?

Taking Another Woman as My Mother:
The State of Waray Language as Used by Today’s Waray Children

Voltaire Q. Oyzon
College of Arts & Sciences
Leyte Normal University
P. Paterno St., Tacloban City 6500 Philippines
+63 906 395 3763
v.oyzon@gmail.com

“The study found out an inverse relationship between the children’s vocabulary competence in L2 and L3 (that is, Tagalog and English respectively, which are taught in school) and vocabulary competence in L1 (Waray). They tend to substitute Waray terms with English and Tagalog vocabularies and forget the Waray words. Distinction of Waray words from English and Tagalog words are blurring among the respondents. Children’s negative or indifferent attitude towards the Waray language was also observed.”

. . .

“If my method and analysis are correct, then it has been demonstrated, using a vocabulary test on the linguistic competence of the respondents on Waray vocabulary that these children are unconsciously shifting from their mother language to English and/or Tagalog in their vocabulary use. There is no quarrel on the fact that Waray children must learn English, Tagalog or any other languages. What is troubling is that, in the course of learning a more “national” or “global” language, the next generations of Waray speakers tend to prefer such language, thereby ‘taking another woman as their mother.’”

Read the full paper here.

Written by Resty Cena

September 24, 2011 at 5:48 am

“Overview of the intention of the Philippines state to harm our languages”

leave a comment »

Retrieved September 23, 2011 from https://docs.google.com/viewer?url=http%3A%2F%2Fwww.dila.ph%2Fintentiontoharm.pdf

AN OVERVIEW OF
THE INTENTION OF THE PHILIPPINE STATE
TO HARM OUR LANGUAGES

Compiled by the
Defenders of the Indigenous Languages of the Archipelago
from postings by Manny Faelnar, Firth McEachern, and Merlie Alunan

(I) NATIONAL AND PROVINCIAL LANGUAGE POLICY

The national and provincial language policy: Only Filipino is the national language, with English as
an official language, yet other countries in recent years (Ethiopia, Uganda, South Africa, etc) have
made multiple native languages official. Many more political entities (regions, provinces,
autonomous territories, and even municipalities) around the world have made their main languages
co-official with whatever national languages already recognized in the country, such as the Basque,
Galician, and Catalan regions of Spain; the Sindh Province of Pakistan; the Fryslan Province of
Netherlands; the constituent country of Wales within the UK; the Nunavut Territory of Canada; the
Xinjiang and Tibet autonomous units of China; several municipalities of Norway/Sweden; and
many more.

In the Philippines, the main languages have not been made into national languages nor have they
yet been promoted to co-official languages by smaller government units. The activity going on in
La Union province to formally incorporate Ilokano in various sectors alongside Tagalog and
English is a refreshing change in an otherwise stagnant climate for government-led language
sponsorship in other parts of the country.

Meanwhile, unfortunately, the vast majority of pamphlets, tarpaulins, reports etc. sent from the
various national departments to the regions are in English or Tagalog, and very, very rarely in the
respective regional or local languages. It is ironic that one can go on the Department of Health
website in Hawaii and find important documents on anthrax, asthma, and other diseases available in
Tagalog and Ilokano, but yet the same cannot be said right here in the Philippines, the very country
where these language are native and have many more speakers.

Read the rest of the article here.

Written by Resty Cena

September 22, 2011 at 8:55 pm

Deskripsyon ng Wikang Filipino, ayon sa KWF (1992)

with 13 comments

Resolusyon Blg. 92-1

NAGLALAHAD NG BATAYANG DESKRIPSYON NG FILIPINO

IPINAPASYA, GAYA NG GINAGAWANG PAGPAPASYA NGAYON, na sa layuning maisakatuparan ng Komisyon sa Wikang Filipino ang mga tungkulin nito, ang batayang deskripsyon ng Filipino ay ganito:

Ito ay ang katutubong wika, pasalita at pasulat, sa Metro Manila, ang Pambansang Punong Rehiyon, at sa iba pang sentrong urban sa arkipelago, na ginagamit bilang wika ng komunikasyon ng mga etnikong grupo. Katulad ng alinmang wikang buhay, ang Filipino ay dumaraan sa proseso ng paglinang sa pamamagitan ng mga panghihiram sa mga wika ng Pilipinas at mga di-katutubong wika at sa ebolusyon ng iba’t ibang baryedad ng wika para sa iba-ibang sitwasyong sosyal, sa mga nagsasalita nito na may iba’t ibang sanligang sosyal, at para sa mga paksa ng talakayan at matalisik na pagpapahayag.

Pinagtibay ngayon ika-13 araw ng Mayo, 1992.

(Lgd.)PONCIANO B.P. PINEDA
Tagapangulong Komisyoner

(Lgd.)ERNESTO H. CUBAR
Komisyoner

(Lgd.)NITA P. BUENAOBRA
Komisyoner

(Lgd.)ANDREW B. GONZALEZ
Komisyoner

(Lgd.)FLORENTINO H. HORNEDO
Komisyoner

(Lgd.)ANGELA P. SARILE
Komisyoner

(Lgd.)BONIFACIO P. SIBAYAN
Komisyoner

Hinugot mula sa http://wika.pbworks.com/w/page/8021710/Resolusyon%20Blg%2092-1, ngayong Septyembre 22, 2011

Written by Resty Cena

September 22, 2011 at 3:49 am

Developing the Filipino Language

with 5 comments

The Constitution says:

“The national language of the Philippines is Filipino. As it evolves, it shall be further developed
and enriched on the basis of existing Philippine and other languages.”

How? How should the development of Filipino be implemented? What can be the form of a Filipino language that is acceptable to many? What morphological and syntactic features can be “ambag” to the current Filipino language? How would Cebuano, Bikolano, Ilokano, and Waray linguists and linguists from other regions change the current Filipino to make it more acceptable to them?

Written by Resty Cena

September 21, 2011 at 11:36 pm

Posted in Filipino

Ang problema ni Jaime Sori-what

leave a comment »

ni Resty Cena

Ilang sipi mula sa “Language, learning, identity, privilege” ni James Soriano, nalathala sa online edition ng Manila Bulletin noong Agosto 24, 2011.

     “It [Filipino] was the language we used to speak to the people who washed our dishes.”
      “Filipino was the language of the world outside the classroom. It was the language of the streets: it was how you spoke to the tindera (store keeper) when you went to the tindahan (store), what you used to tell your katulong (helper) that you had an utos (order), and how you texted manong when you needed sundo na (fetch me now).”
      “These skills were required to survive in the outside world, because we are forced to relate with the tinderas and the manongs and the katulongs of this world. If we wanted to communicate to these people — or otherwise avoid being mugged on the jeepney — we needed to learn Filipino.”

Lahat ng tao sa Pilipinas, pati na mga F/Pilipino sa ibang bansa, ay may opinyon tungkol sa sinulat ng isang estudyante sa Ateneo tungkol sa paghahanap niya ng kung sino siya batay sa wikang sinasalita niya. Ang unang tanong ko: Ano ang kaugnayan ng wika ko sa kung sino ako? Eh kung hindi ako makapagsalita, sa ano mang dahilan, at pinutol ng labentador ang ilang daliri ko, ibig sabihin hindi ako kahit sino?
…..“Sir,” sabi ng taksi drayber, “Nabasa po ba ninyo ‘yong sinulat ni Jim Sori-what sa online Bulletin?” Pati drayber ng taksi, naisip ko, nagbabasa na ng blog. Sinagot ng drayber ang tanong ko sa isip, “Required po kami ng kompanya na magbasa ng FaceBook, Twitter, at mga blogs.”
…..“Jim Sori-ano?” ang tanong ko.
…..“Hindi po Soriano ang last name niya. Sori-what po,” sagot ng drayber. “Sikat na sikat po siya. Dapat po, siya na ang sekretaryo ng DepEd.”
…..“Bakit nga ba hindi,” ayon ko, “Tutal, magiging presidente na si Pacquiao.”
…..“Sabi po niya, Tagalog ang gamit niya sa kalye. Ang tanong ko naman sa kanya, saang kalye siya naglalagi? Ha ha ha ha!” hinampas pa ng drayber ang manibela sa tuwa sa sariling biro.

…..Maraming nakakagimbal na di-pagkakaintindihan ang isinabog ng sinulat ni Jim Sori-what. Una-una, nag-resign ang kanilang drayber at katulong. Sa isang interbyu ng ABS-CBN, ang sabi ng drayber: “Tutuo na Tagalog ang salita ni Sir Jim ‘pag pinaliliko ako sa kaliwa o sa kanan. Pero hindi na po bale na laitin niya ang kanunu-nunuan ko, na hindi ko naman kilala kung sa bagay kaya ok na rin na laitin, huwag lang niyang laitin ang kabobohan este katalinuhan ko. Ngayon ba’t drayber lang ako, at Tagalog lang ang alam ko, no-class na ako? Abuso na ‘yan. (Tumingin sa kamera ang drayber at  kindindatan ang mga abogado sa audience, “Hati tayo sa damage.”)
…..Sabi naman ng katulong, “Kung alam ko lang na ibabandila ni Sir Jim na Tagalog lang ang alam kong salita, at hihiyain  ako sa buong mundo, sana’y inumangan ko na ng maraming aspile ang kanyang salumbayag.”
…..Dahil sa alingasngas, pinadalhan ng employment agency ang pamilya ni Jim ng pinaka-‘elite’ na domestic help.
…..“Julius,” atas ni Jim sa bagong drayber, “Ihanda ang kotse at paroroon tayo sa mercado.”
…..Ab imo pectore,” ang sagot ng drayber. “A bene placito.”
…..Napatanga si Jim. “Huh? Come again? Ano?”
…..Napatigalgal si Julius. “Et tu, Brute?” ang sabi, at hinampas pa ang kanyang noo na parang sinabi na napakangongo naman ng kausap niya dahil hindi nakakaintindi ng Latin.
…..Bumuntung-hininga si Jim. “Okey dokey. Whatever,” sabi niya.
…..Binalingan niya ang bago nilang katulong. “Huwag mong kalilimutang lagyan ng mayonnaise ang sandwich ko.”
…..C’est une bonne idée,” ang sabi ng bagong katulong.
…..“Ano?” ang bulalas ni Jim.
…..Parlez vouz francais?” tanong ng katulong.
…..“Ano?” ang bulalas ni Jim.
…..“Mon dieux!” ang hinaing ng tagaluto, na gusto pang maduwal dahil sa pagkagimbal sa low-class na kausap.

…..“Jim,” sabi ni Oscar, kaibigan ni Jim, “Ano na nga ba, pare, ang palayaw mo, Jim ba o Jaime o Ime?”
…..“Ikaw naman, bro. Siyempre sa school, James, sa dito-dito, Jim, pero sa kalye puwede na, Jaime. Don’t call me Ime naman. Lolo ko sa probinsya ‘yan.”
…..“Ano ang nangyari kay Gizzelle, ‘yong bago niyong katulong. Sexy.”
…..“Ipinabalik ng papa sa agency, pati drayber. Hindi namin sila maintindihan. Minata pa kami dahil Tagalog lang daw at English ang alam naming salitain. And we had thought you were learned, sabi pa. So you see, bro, dahil lang sa salita namin, in-stereotype kami na hoi polloi. Hindi avant garde.”
…..“Ganyan din ang sabi nila, na ‘pag talipapa, Tagalog. ‘Pag boardroom, Ingles.”
…..“Kadiri ang nag-iisip ng ganyan, di ba? Ang lansa ng amoy.” sang-ayon ni Jim.

…..“Magandang balita,” ang sabi ng school psychologist kay Jim. “Simple lang ang problema mo. Linguistic schizophrenia(1). Dalawang wika ang nagsasabunutan sa isip mo.”
…..“Ahhh.”
…..“Natatandaan mo ba ang unang salita na sinabi mo, English o Tagalog,” tanong ng psychologist.
…..“Can’t remember na, sir.”
…..“Hmm,” sabi ng psychologist. “Dementia…. Interesting. Contra finding ito.”
…..“Sa panaginip, ano ang sinasalita mo, Ingles o Tagalog.”
…..“Naku, hindi ko, sir, alam. Tulog po kasi ako ‘pag nananaginip.”
…..“Denial,” bulong ng psychologist. “Interesting.”
…..“Kung ikaw ay … ahem … kapiling ng iyong nobya, at dumating na ang punto, ano ang naibubulalas mo? Ingles ba o Tagalog?”
…..“A, e, embarrassing naman, sir. Quiet lang po ako.”
…..“Extreme repression,” isinulat ng psychologist. Pamaya-maya, “Ang tutuo, masuwerte ka pa, iho?”
…..“Ow? Napatanga si Jim/Jaime/James. Bakit po?”
…..“Well, ‘yong mga nasa labas ng katagalogan, triple-split linguistic personality sila. Native language nila, Filipino, at Ingles. Ang daming kaso sa Cebu, sa Ilokos, at sa Bikol.”
…..“Ngayon ko lang po narinig ‘yan.”
…..“Isang dahilan kaya malaki ang pagtutol ng mga regions sa Tagalog. Sinisira daw ng Tagalog ang isip nila. Pakana daw ng mga colonialists-Tagalista. Ka-pathetic na nag-aaway ang mga Cebuano, Tagalog, at Ilokano tungkol sa wika. Para talagang mga Pilipino. Mga bobong Pinoy(2). Bakit hindi ekonomya ang pag-iringan nila. Bakit hindi ang awayin nila ay ang mga umaagaw sa Spratly, opps, hindi pala natin kaya ang Tsina.” Tumayo ang psychologist at nagsimulang magsalita nang malakas.
…..“Sir, sir, ako po ang pasyente rito,” paalala ni Jim.
…..“O, ah, sorry, iho, nadala na naman ako ng emotion dahil sa kabobohan nating mga Pinoy. Ang ibig kong sabihin, walang kapararakang pag-awayan ang wika dahil lahat ng mga wikang iyan, sa ilan pang generation, patay na lahat ‘yan. We’re prolonging their agony; let them die in peace. Ang we’re compromising the economic future and well-being of our country and people.”
…..“Oh? Ano po ang dapat na maging national language natin, English, Taglish, Seblish, EngIloSebLog? Paano po ako oorder ng tapsilog niyan?”
…..Buong taimtim na sinabi ng butihing doktor: “For a while. Ingles. And then, Mandarin.”
…..“Mandarin? Whoa!” bulalas ni Jim. “Paano po ang cultural heritage natin?”
…..“Iho, Atenean ka, di ba? Para kang taga-Diliman kung mag-isip. Kultura, kultura, kultura. Makukulti ang kukote mo sa kakukulit tungkol sa kultura.  Ang wika ng kung sino ang may hawak ng komersyo at siyensa ang wika ng mundo. Sa 2030s, iiwanan ng Tsina ang Amerika, and there is precious little America can do about it.(3). Business, business, business!”
…..“Sir, La Salle mind set po ‘yan. Balanced curriculum po tayo.”
…..“Whatever.”
…..“Ano po ang gagawin ko?” tanong ni Jim.
…..“Relax ka lang. Go with the flow. Extensive code switching ka. May advantages and bilingual. Enhanced auditory discrimination. Improved cognitive abilities. At sa bandang huli, prevents or delays Alzheimer’s. Para makatulong sa iyo, basahin mo ang librong The Joys of Linguistic Schizophrenia ni Mhawi Mendoza Duran.”
…..Tumitibok ang puso ni Jim habang lumalabas ng klinika. Tsina ang girlfriend niya, nagsasalita ng Mandarin. “Wow, matututo ng language of the future ang mga anak at apo ko.”
…..Tiningnan ng butihing doktor ang pangalan ng pasyente sa record na hawak niya: Phoenix James Bustamante Sori-what “Hmm. Di-kataka-taka. ‘Propulsive effect of mixed Tagalog-English name in childhood trauma.’ Good title ng paper,” ang sabi niya.

Mga tala:
(1) Kuha ang katawagang “linguistic schizophrenia” sa “reThinking Soriano” ni Bill Davis. Basahin ang artikulo niya sa http://propinoy.net/?s=rethinking+soriano.
(2) “Ang Katamaran at Kabobohan ng mga Pinoy”. Isang artikulo na hindi pa nasusulat at hindi pa nalalahathala sa getrealphilippines.com.
(3)  “Even if America heeds its warning, there is precious little it can do about it.”The celestial economy. Sep 10th 2011 http://www.economist.com/node/21528591

Written by Resty Cena

September 13, 2011 at 6:15 am

Filipino national identity without a single common language?

leave a comment »

Ilang sipi mula sa “reThinking Soriano”,
isang sanaysay ni Bill Davis sa propinoy.net, Septyembre 5, 2011

“Historically, Filipino national identity has never really been based on a single common language. And to force any particular language on everyone is a risky business, with the possibility of resentment, the marginalization of minorities, or worse yet, their assimilation into a homogenized nation where the distinctions of heritage are lost. Such a loss would be tragic. And yet, there must be a common ground and an ability to communicate with one another.” (Italics added  — rmc)

“The goal of creating a unified national identity around language has actually caused resentment and division. And that’s not hard to understand. Imagine the reaction in Bulacan or Taguig if Cebuano had been made the national language and renamed “Filipino” and was a required course in all the schools.”

“To sum up, I propose that at the heart of what it means to be Filipino lies not a common language, but a shared history and common goals—the hopes and dreams of this society to thrive and to live in peace.”

“So the question is not, “English or Filipino?” The question is how to live and prosper as one without leaving any group behind or setting them aside. How can they be brought along as equal in status and opportunity without stripping away their uniqueness.”

“I don’t presume to claim that I have the answers. It is for the Filipino people—all of them—to decide their course. So it comes back to you. What do you think? What does it mean for each an every member of this nation to be Filipino and to succeed, and what will you do to make that happen?”

Basahin ang buong sanaysay ni Bill Davis dito.

Written by Resty Cena

September 12, 2011 at 6:10 am

Posted in Uncategorized

“May” at “Mayroon”: Isang paliwanag

leave a comment »

May at Mayroon: Ang kahalagahan ng tamang tanong sa pananaliksik at pagpapaliwanag
ni Resty Cena

Ipaliwanag kung bakit tinatanggap ang (1) pero hindi ang (2)?

1.  Mayroong bang basi si Ben?
2.  *May bang basi si Ben?

Ang kagyat na sagot marahil ay ang sinasabi sa balarila:

(a) May ang ginagamit kapag ang sumusunod kaagad ay tuwirang layon, na maaaring alinman sa mga sumusunod na salita at parirala: pangngalan, pang-uri, pandiwa, pantukoy na mga, mga panghalip na panao sa kaukulang paari, pati kung inuulit ang mga ito, at pang-ukol sa, na nakaunlapi sa isang pangngalan o pandiwa.
(b) Mayroon ang ginagamit kapag sa mga pangungusap ay may napasingit nang ibang kataga o salita sa pagitan ng may at ng pangngalan, pang-uri o pandiwang kasunod.
(c) Mayroon din ang gamit kung panagot sa tanong lalo’t nag-iisa, kung siyang huling salita ng isang pangungusap, at kung may patalinghagang katuturang masasalapi o mayaman.
(d) Sa pagtutumbasan ng mayroon at wala, ang ginagamit ay mayroon.
(Balarila ng Wikang Pambansa, Lope K. Santos, 1939. Bureau of Printing. Manila)

Mapapansin na hindi paliwanag ang mga ito, kundi obserbasyon sa gamit (na alam na ng taal na tagapagsalita).

Isang mabuti-buting pagbihag sa mga datos ang sabihin na ang may ay sinusundan ng mga salitang pangnilalaman “content word,” hindi ng mga salitang pangkayarian (ang, ng, sa, atbp.) o ng mga paningit (ba, nga, siya, atbp.). Na mainam-inam sapagka’t tumutukoy sa pangbalangkas na katangian ng salita, at hindi umaasa sa pag-iisa-isa ng mga kaso ng gamit. Gayon man, paglalahad pa rin ito ng obserbasyon.

Sa paglalarawan, may mga pagkakataon na makikita ang tunay na anyo ng talinghaga kung tama ang tanong.  Kaya, makatutulong sa ating layunin kung ang tanong ay tulad nito: Bakit may dalawang salita ng “pagkakaroon”? Bakit mayroong mayroon at mayroon pang may? Bakit hindi isa na lang? Ano ang trabaho ng roon sa mayroon?

Sa lahat ng wika, sa karaniwang (hindi markadong) gamit, ang mga paningit, tulad ng ba, nga, pala, din, atbp. ay inaakit ng unang pangnilalamang salita (may pagkapaningit ang mga panghalip na panao: siya, ka, ko, atbp.). Kung may mahigit sa isa, pumipila sila. Sa mga halimbawa sa ibaba, higit na katanggap-tanggap ang mga paningit sa tabi ng unang salita.

Mabait ba si Ben?   (*Mabait si Ben ba?)
Bakit daw umalis si Ben?    (??Bakit umalis daw si Ben.)
Sino nga naman ba ang makakatiis?     (*Sino ang makakatiis nga naman ba?)

Hindi kayang akitin ng mga salitang pangkayarian (hal., ang, ng, kay, na, pero,  atbp.) ang mga paningit:

*Ang ba bata ang bumili ng pansit?
*Pero pala dumating si Ben.

Ngayon, kapag itinuring na pangkayarian ang may, may basihan na para sabihin na hindi nito kayang umakit ng mga paningit:

*May ba lambanog si Ogg?
*May pala gandang itinatago si Ampi.

Bakit hindi na lang tanggapin ang mga pangungusap sa itaas? Sapagka’t lalabagin ng wika ang tuntunin na pangnilalaman lang ang maaaring humila ng paningit.

Mayroon bang lambanog si Ogg?
Mayroon palang gandang itinatago si Ampi.

Simple ang daang tinahak ng wika para maresolba ang problema: gawing pangnilalaman ang may sa pamamagitan ng pagdugtong ng roon. Walang semantikong kahulugan ang idinaragdag ng roon. Kung wala ng salitang mayroon, walang paraan ang wika na sundin ang higit na malakas na puwersa, na ang pagtuturing sa pamamagitan ng paningit ay ginganap sa unahan ng pangungusap, tulad ng ano mang device na nagdaragdag ng pansin sa isang sangkap. Pansinin sa mga halimbawa sa ibaba, na habang nalalapit sa kaliwa ang mga paningit na nga raw ba, lumilinaw at nagiging mas natural ang pangungusap.

May madalas bumili nga raw ba ng basi?
May madalas nga raw bang bumili ng basi?
Mayroon nga raw bang madalas bumili ng basi?

May malaking pusa na putol ang buntot nga raw ba si Ben?
May malaki nga raw bang pusa na putol ang buntot si ben?
Mayroon nga raw bang malaking pusa na putol ang buntot si Ben?

Ang ebolusyon ng wika, tulad ng ebolusyon ng mga organikong bagay, ay walang plano. Bawa’t pagbabago, bawa’t liko at sulong, ay tugon sa kasalukuyang pangangailangan — na ginagabayan ng ilang pangsistemang puwersa. Isang puwersa ang paakyatin sa itaas ng pangungusap ang mga maliliit na sangkap na sa kanilang sarili ay buo ang pangbalangkas na katuturan pero walang lantad na balangkas (ang ba, tulad ng pariralang ang mga bata, ay may balangkas). Makitid ang pananaw ng wika, madalas ay matigas ang ulo, pero isa itong masunuring mamamayan na gumagalang sa batas.

Ngayong mayroon nang mayroon, bakit hindi itapon ang may? Ang (pansamantalang) sagot: anong malakas na puwersa ng wika ang mamamayani para hindi na gamitin ang may? Katipiran?

Sa pananaliksik, ang isang sagot ay maaari at karaniwan nang nagbubunga ng mga tanong. Dalawang tanong:
(i) Bakit ang idinagdag na salita sa may ay doon at hindi, halimbawa, diyan > maydiyan, o nito > maynito, o ari > may-ari, o ano pa man?
(ii) Bakit ang mga salitang pangnilalaman lang ang may lakas na umakit ng mga paningit?

Written by Resty Cena

September 9, 2011 at 9:11 pm

Bilang ng mga likas na tagapagsalita ng 18 nangungunang wika

leave a comment »

List of speakers per language

Below are population estimates from the 2000 Philippine census by National Statistics Office of the Philippines on the number of Filipinos who speak the following 18 languages as a native language.

Language Number of native speakers
Tagalog 22,000,000
Cebuano 20,000,000
Ilocano 7,700,000
Hiligaynon 7,000,000
Waray-Waray 3,100,000
Kapampangan 2,900,000
Chavacano 2,500,000
Northern Bicol 2,500,000
Pangasinan 2,434,086
Southern Bicol 1,200,000
Maranao 1,150,000
Maguindanao 1,100,000
Kinaray-a 1,051,000
Tausug 1,022,000
Surigaonon 600,000
Masbateño 530,000
Aklanon 520,000
Ibanag 320,000


Hinugot Septyembre 8, 2011 mula sa:
> http://en.wikipedia.org/wiki/Languages_of_the_Philippines

Written by Resty Cena

September 9, 2011 at 3:16 am

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.